Ayaw sa ChaCha! Eleksyon, Huwag Galawin!

Posted on 7/20/26

Muling umalingawngaw ang matatag na tinig ng mga Pilipino sa buong kapuluan, naghahatid ng malinaw at mariing mensahe sa mga nasa kapangyarihan: hindi ipinagbibili ang ating mga demokratikong institusyon, at hindi mapag-uusapan ang ating karapatang pumili ng pinuno. Ipinapakita ng isang kamakailang PAHAYAG survey na isang malaking mayorya ng mga botanteng Pilipino, partikular ang 58% hanggang 59%, ay matibay na tinututulan ang mga iminumungkahing Charter Change (ChaCha) na layong suspindehin ang 2028 pambansang halalan o pahabain ang termino ng mga kasalukuyang opisyal hanggang 2031. Ang labis na pagtutol na ito ay hindi lamang isang istatistika; ito ay isang makapangyarihang muling pagpapatibay ng ating kolektibong pangako sa mga prinsipyo ng demokrasya.

Ang mga datos na ito, na iniulat ng PAHAYAG, ay nagpapakita ng malalim na kawalan ng tiwala ng publiko sa mga pagtatangkang manipulahin ang kalendaryo ng eleksyon at pahabain ang panunungkulan sa pulitika. Ang ideya ng pagsuspinde sa 2028 pambansang halalan ay isang direktang pag-atake sa mismong pundasyon ng ating republikang estado, kung saan ang soberanya ay nasa mga mamamayan at mula sa kanila nagmumula ang lahat ng awtoridad ng pamahalaan. Gayundin, ang pagpapahaba ng termino ng mga kasalukuyang opisyal, anuman ang kanilang posisyon, ay amoy pansariling interes sa halip na tunay na serbisyo publiko. Ito ay nagpapahiwatig ng isang mapanganib na ambisyon na ikonsolida ang kapangyarihan at pigilan ang bagong mandato mula sa balota.

Hindi nakakagulat ang laganap na pagtutol na ito sa mga panukalang ChaCha. Makasaysayang nagpakita ang mga Pilipino ng matinding pagtutol sa mga pagbabago sa konstitusyon na maaaring magpahina sa prosesong demokratiko o magpahaba sa pananatili ng mga halal na opisyal. Sariwa pa sa ating isipan ang alaala ng nakaraang maniobra sa pulitika na nagtatangkang daanan ang kagustuhan ng mga tao. Pinaghirapan ng ating bansa ang mga kalayaang demokratiko na ating tinatamasa ngayon, at anumang pagtatangka na pahinain ang mga pinaghirapang kalayaang ito ay tiyak na haharap sa matinding pagtutol mula sa mapagbantay na mamamayan. Ang takot na maging permanente ang mga dinastiyang pulitikal at muling paglitaw ng tendensiyang awtoritaryan ay isang balidong pag-aalala na nagpapalakas sa matinding sentimyento ng publiko.

Ang kagandahan ng isang demokratikong sistema ay nasa siklikal nitong katangian – ang regular na pagkakataon para sa mga mamamayan na mahalal ang kanilang mga kinatawan, panagutin sila, at, kung kinakailangan, palitan sila. Ang regular na pagsasagawa ng karapatan sa pagboto ay ang buhay ng ating bansa, tinitiyak na ang kapangyarihan ay nananatiling nakakabit sa kagustuhan ng mga tao at pinipigilan ang sinumang indibidwal o grupo na maging masyadong komportable o hindi mapanagot. Ang paggalaw sa pangunahing mekanismong ito ay nanganganib na sirain ang mismong esensya ng ating pamamahala.

Kailangang tanungin ang tunay na motibasyon sa likod ng patuloy na pagtulak para sa Charter Change, lalo na kung ang mga panukala ay direktang sumasalungat sa malinaw na kagustuhan ng mayorya. Ang mga inisyatibang ito ba ay tunay nga para sa "kabutihang panlahat," gaya ng madalas sabihin ng mga tagapagtaguyod, o ang mga ito ay nakakubling pagtatangka upang masiguro ang personal na political longevity at iwasan ang pananagutan na kaakibat ng regular na halalan? Para sa mga Pilipino, na ang pang-araw-araw na buhay ay apektado ng patakaran at pamumuno, ang mga tanong na ito ay nangangailangan ng transparent at tapat na sagot, hindi ng paikot-ikot na retorika.

Mahalaga na pakinggan ng ating mga halal na opisyal ang malinaw na mensaheng ito mula sa kanilang mga nasasakupan. Ang matinding pagtutol sa pagpapahaba ng termino at pagsuspinde ng eleksyon ay dapat magsilbing babala na alam na alam ng publiko ang mga implikasyon ng mga panukalang ito. Sa halip na ipilit ang mga pagbabago na nagpapahina sa ating demokratikong balangkas, dapat pagtuunan ng ating mga pinuno ang pagtugon sa mga mahahalagang isyu na talagang mahalaga sa mga Pilipino – kahirapan, trabaho, at access sa pangunahing serbisyo.

Hayaan itong maging isang malakas na deklarasyon: ang kapangyarihan ay nasa mga tao. Ang ating kolektibong tinig, gaya ng ipinahayag sa pamamagitan ng mga survey at diskursong publiko, ay isang makapangyarihang puwersa na dapat igalang. Hinihimok natin ang lahat ng stakeholders na ipanatili ang kabanalan ng ating mga demokratikong proseso at talikuran ang anumang pagtatangka na manipulahin ang mga ito para sa pansariling pulitikal na kapakinabangan. Ang kinabukasan ng demokrasya ng Pilipinas ay nakasalalay sa ating matatag na pagbabantay at pangako na pangalagaan ang ating karapatang pumili, malaya at patas.