Imelda Laya: Hustisya, Kailan Darating?

Posted on 9/11/26

Nagdulot ng sari-saring reaksyon sa buong bansa ang desisyon ng Korte Suprema na pawalang-sala si dating First Lady Imelda Marcos sa kanyang pitong kaso ng graft. Muling bumalik ang pakiramdam ng pagkadismaya, pagtatalo, at isang matinding 'déjà vu' sa maraming Pilipino. Pinawalang-bisa ng pasyang ito ang hatol ng Sandiganbayan noong 2018 na nagpapatunay na guilty siya sa paglilipat ng hindi bababa sa $200 milyon sa mga Swiss foundation, base sa 'mahinang ebidensya' at 'hindi katanggap-tanggap' na testimonya at dokumento mula sa prosekusyon.

Nakatuon ang usapin sa mga alegasyon na habang nanunungkulan siya sa iba't ibang posisyon sa gobyerno – bilang Minister ng Human Settlements, gobernador ng Metro Manila, at miyembro ng Batasang Pambansa – nagkaroon si Gng. Marcos ng interes sa ilang pribadong foundation sa Switzerland, na direktang paglabag sa mga batas laban sa graft. Para sa marami, ang hatol noong 2018, na nagtakda sa kanya ng hanggang 77 taon sa bilangguan, ay isang pinakahihintay na katarungan, isang pagkilala sa umano'y pagnanakaw na naganap sa panahon ng rehimeng Marcos. Ngayon, ang pag-asa na iyon ay tila nawala dahil sa desisyon ng pinakamataas na korte.

Ang desisyong ito ay nagdulot ng matinding pagtatalo tungkol sa pananagutan, lalo na para sa mga taong may malaking kapangyarihan sa pulitika at kasaysayan. Ang tanong ng maraming Pilipino ay: nagtatagumpay ba talaga ang hustisya kapag ang ebidensya, na matagal nang pinagsikapan na tipunin sa loob ng ilang dekada, ay sa huli'y itinuturing na hindi sapat para panagutin ang mga makapangyarihang indibidwal sa umano'y nakaw na yaman? Nagdudulot ito ng pag-aalala sa pagiging maingat ng ating mga legal na proseso at sa mga pondo na inilaan upang matiyak na ang mga ganitong kaso ay malinis at walang bahid.

Para sa isang bansang patuloy na binabagabag ng mga alaala ng martial law at ang namamanang legacy ng panahon ng Marcos, binubuksan muli ng pagpapawalang-sala na ito ang mga lumang sugat at nagpapalakas sa pananaw na ang mga makapangyarihan ay madalas hindi nagagalaw. Nanganganib itong sirain ang tiwala ng publiko sa mga institusyon, lalo na sa hudikatura, kapag ang mga desisyon tulad nito ay tila sumasalungat sa kolektibong alaala at pag-unawa sa kasaysayan ng maraming mamamayan. Dapat tayong humingi ng kaliwanagan at transparency sa mga ganitong pasya upang matiyak na ang batas ay hindi lamang ipinatutupad kundi nakikita rin na patas at walang kinikilingan ng bawat Pilipino, anuman ang kanilang katayuan sa lipunan.

Higit pa sa simpleng teknikalidad sa batas ang pangyayaring ito; ito ay isang malalim na paglalarawan sa patuloy na pakikibaka ng ating lipunan para sa tunay na hustisya at pananagutan. Nagtutulak ito sa atin upang pagnilayan ang matitinding hamon sa paglilitis ng mga kaso ng korapsyon, lalo na iyong mga sangkot ang malalawak na network at kumplikadong transaksyon sa pananalapi na umaabot sa iba't ibang bansa. Ang kabiguan ng prosekusyon na maglahad ng hindi matatawarang ebidensya, gaya ng binanggit ng Korte Suprema, ay nagbibigay-diin sa kritikal na pangangailangan para sa isang mas pinatatag at highly-skilled na pangkat ng prosekusyon na kayang labanan ang ganitong kumplikadong legal na labanan.

Bilang mga Pilipino, hindi natin dapat hayaan na pahinain ng desisyong ito ang ating determinasyon na hanapin ang katotohanan at pananagutan. Bagaman dapat igalang ang desisyon ng Korte Suprema sa loob ng mga legal na pamamaraan, dapat din itong magsilbing isang malakas na tulak para sa patuloy na pagbabantay. Dapat nating igiit ang mga reporma na magpapalakas sa ating sistema ng hustisya, tinitiyak na ito ay tunay na kayang magbigay ng katarungan para sa lahat, at hindi lamang para sa iilan. Nangangahulugan ito ng pamumuhunan sa forensic expertise, pagpapatibay sa mga ahensya laban sa korapsyon, at paglinang ng isang kultura kung saan ang koleksyon ng ebidensya ay walang kapintasan.

Hayaan natin na ang sandaling ito ay maging simula para sa isang panibagong pangako sa mabuting pamamahala at isang matatag na paglaban sa korapsyon. Ang paghahanap ng hustisya para sa umano'y nakaw na yaman at pang-aabuso sa kapangyarihan ay hindi lamang tungkol sa paghihiganti; ito ay tungkol sa pagprotekta sa ating demokrasya, pagtataguyod ng dignidad ng ating mga mamamayan, at pagtiyak na ang kasaysayan ay magsilbing isang malakas na aral. Nararapat sa mga Pilipino ang isang sistema kung saan ang pananagutan ay hindi isang malayo't pangarap kundi isang nakikitang katotohanan, at kung saan walang sinuman, anuman ang kanyang pangalan o katayuan sa pulitika, ang nakatataas sa batas.